Izdavaštvo

Arheološka topografija opštine Novi Kneževac

Ideja o pravljenju arheološke karte Srbije, u okviru toga i arheološke karte Vojvodine, postojala je do sredine devedesetih godina prošlog veka pod okriljem SANU. Na žalost ovaj projekat nije iznedrio konkretan rezultat, tako da Srbija danas nema arheološku mapu. Podstaknuti nepostojanjem celovite slike bilo koje arheološke pojave ili epohe, a u cilju bolje zaštite arheoloških nalazišta, Muzej Vojvodine i Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture odlučili su da daju novi doprinos arheološkoj topografiji Srbije, na prostoru Vojvodine.

Projekti sistematskih arheoloških rekognosciranja Banata započeli su 2004. godine Muzej Vojvodine i Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture. Kolegama iz ovih ustanova priključile su se kolege iz Narodnog muzeja u Pančevu, sa Filozofskog fakulteta i Arheološkog instituta u Beogradu.

Terenski deo posla počeo je na teritoriji opštine Novi Kneževac, gde je konstatovano 314 arheoloških nalazišta iz različitih epoha. Glavni deo knjige čini katalog lokaliteta, a mnografija je opremljena sa više od 650 ilustracija (karte, fotografije, table i tabele).

Arheološka topografija opštine Čoka

Drugi tom monografije Arheološka topografija Banata zadržao je koncepciju prethodnog, a prikazuje više od 270 lokaliteta u sedam katastarskih opština. Arheološka nalazišta, kao i nalazi koji potiču sa njih, predstavljeni su na više od 660 ilistracija. Metodologija rada na terenu kao, i prilikom obrade nalaza, ostala je ista. Ona se u potpunosti oslanja na tehničke mogućnosti koje koristimo, kao i na norme Saveta Evrope koje je naš tim usvojio i razvio još na početku samog projekta „Arheološka topografija Banata“.

Ova istraživanja imaju obeležja fundamentalnih arheoloških istraživanja. Osnovna su po tome što se odvijaju po ustanovljenom sistemu, što su sveobuhvatna, a ne nasumična i što kao takva čine višestruko proširenu bazu u odnosu na dosadašnja saznanja, spremnu za nadogradnju ostalih oblika istraživanja u arheologiji.

Arheološka topografija područja grada Kikinde 1

Zadržavajući u potpunosti uspostavljenu koncepciju, oformljenu u prethodne dve monografije, za opštine Novi Kneževac i Čoka, ova knjiga u nešto većem obimu nego prethodne prikazuje više od 240 arheoloških nalazišta u tri katastarske opštine. Nalazišta su predstavljena na 950 ilustracija. Kroz projekat Arheološka topografija Banata digitalizacija arheološkog nasleđa sprovodi se od samog početka 2004. godine, kao podrazumevana i imanentna, što danas postaje trend u celom društvu.

Ovaj posao na teritoriji Banata neće završiti generacije koje su ga započele. Sve manje i površnije uključivanje mladih arheologa u terenska istraživanja stvara zabrinutost za njihovu budućnost. Pitanje je da li će par hiljada evidentiranih nalazišta u Banatu i nekoliko monografija o tome ostati samo spomenik svesti i truda jedne manje grupe arheologa ili će taj rezultat doprineti stvaranju trajne i žive svesti i daljeg rada na zaštiti arheološkog kulturnog nasleđa, na ovakav način.

Episkopski presto u srpskim zemljama : od IX do XVIII veka 1

The episcopal throne in Serbian lands from the IX to the XVIII century 1

Izdata 2020. godine, ova stručna monografija Milana Radujka, na preporuku Muzeja SPC i Pravoslavnog bogoslovskog fakulteta uvrštena je u niz knjiga i manifestacija kojom Srpska pravoslavna crkva obeležaba osamstogodišnjicu autokefanosti. U dva toma, na ukupno 961 strani, sa bogatim ilustarcijama, publikacija pruža uvid u episkopski presto u srpskim zemljama, a za krajnji cilj ima pogled na ulogu insignije, rituala i slike u oličavanju vlasti prvojerarha.

Izučavajući srpsku umetnost naznačene epohe, autor predstavlja najvažnija dela i najkrupnije pojave vezane za službeno sedište crkvenog poglavara, koje postojeća literatura nije uzimala u obzir. Interdisciplinarni pristup posmatranja insignije vlasti, usredsređivanje na najzahtevnija pitanja, na funkciju i simboliku prestola, na odnos prestone slike i insignije i na prijam učenja o vlasti u pisanim i likovnim izvorima vezanim za insigniju, fokusiranost autora na glavne oznake episkopskog dostojanstva, obeležavaju ovu knjigu izdatu od strane Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, Instituta za istoriju umetnosti, Pravoslavnog bogoslovskog fakulteta, Instituta za teološka istraživanja, Muzeja srpske pravoslavne crkve i Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture, Petrovaradin.

Srpski slikari XVIII-XX veka : likovi i dela

„Nisam prorok ali mi se čini da Medakovićevi slikari neće lako ostariti“
--Akademik Svetozar Radojičić

Prvi put objavljena u izdanju Matice srpske 1968. godine, ova publikacija spada u temeljne knjige nacionalne kulture koja je doživela veliko priznanje stručne javnosti i koja je više od pola veka procenjivana kao delo neprolazne vrednosti. Dejan Medaković je u ovoj vanrednoj naučnoj sintezi pronašao izuzetan put kako da poveže istoriju ličnosti i stila, koristeći svoje ogromno znanje i ljubav prema umetnicima čiji je lik i delo obrađivao. Sabirajući i ocenjujući njihove stvarne zasluge za razvoj srpskog slikarstva, autor jr donosio zaključke na osnovu sagledavanja celokupnog razvoja naše likovne umetnosti 18. i 19. veka, stvorivši tako celovitu sliku slikarskog perioda kojim se u delu bavio, na jedan poseban, zanimljiv i samo njemu svojstven način.

1994. godine Medakovićevo delo ponovo je objavila Prosveta, ali u malom formatu, na svega 260 strana.

Nakon 15 godina duge pripreme, 2021. godine izašlo je iz štampe ovo izdanje, nastalo u saradnji samog autora sa Izdavačkom kućom Prometej i Pokrajinskim zavodom za zaštitu spomenika kulture, uz značajnu stručnu pomoć koleginica i kolega iz Narodnog muzeja u Beogradu, Galerije Matice srpske u Novom Sadu i nekolicine kolekcionara koji su ustupili reprodukcije slika iz ličnih kolekcija.

Savremena fotografija doprinosi novoj lepoti ovog, u svemu kapitalnog dela. Dok je ilustrovani deo knjige znatno obogaćen, tekst je u celosti onakav kakvog ga je autor predao.

Arača i srednjovekovno Potisje Πάϑισος Banata Τιμήσης

Da li je terakot plastika Bača od pečene zemlje, koju imaju još neki utvrđeni gradovi srednjovekovne Ugarske, čije paralele možemo naći u palatama severne Italije i šire, na prostorima zapadne i delom severne Evrope, u stvari preteča te saradnje koju promoviše Evropa? Ili, pak, brojne peći sa likovima kraljeva i figurama vitezova na prostoru srednje i zapadne Evrope? Ili današnja velika zainteresovanost mađarske stručne javnosti za Bač? Ili svi ti elementi zajedno čine Bač jednim od potencijalnih mostova međunarodnih kulturnih odnosa?

Barok kod Srba

Knjiga „Barok kod Srba“ predstavlja kapitalno delo, koje je plod 40 godina dugog istraživačkog rada autora vezanog za ovu tematiku. U pitanju je trilogija koja obuhvata knjige Putevi srpskog baroka (1971), Tragom srpskog baroka (1976) i Barok kod Srba (1988), štampana u bogatoj grafičkoj opremi.

Kroz priču o umetnosti ovo delo osvetljava najbitnije duhovne prilike u kojima se obreo srpski narod u 18. veku, baveći se problemima sopstvenog duhovnog jedinstva, uz trud da uhvati korak i sa vertikalom evropskog duha.

Barok kod Srba simbolički je zaokružio Medakovićeva istraživanja nacionalne umetnosti novijeg doba. Knjiga je zbir svih autorovih interesovanja, otkrića i tumačenja nacionalne umetnosti. Zaokruživši celinu tema, odnosno puteva i tragova, akademik Medaković je ukazao na širi kontekst tih pojava – istorijske i društvene prilike – a pojave i teme najuputnije za razumevanje srpskog baroka je grupisao i definisao koje od njih su ključne i koje su barokni stil odredile u svim njegovim osobenostima.

Sam autor je u uvodnoj reči Baroka kod Srba naveo da on predstavlja njegov naučni testament kad je reč o srpskoj umetnosti i kulturi XVIII veka. Sa ovom knjigom je završio svoja istraživanja baroknog doba i ostavio ih, kako je sam zapisao, u nasleđe nizu mlađih naučnika. Taj put uspešno je nastavio najpre prof. dr Miroslav Timotijević, a danas i prof. dr Vladimir Simić sa Katedre za istoriju umetnosti Filozofskog fakulteta Univerziteta u Beogradu. Oni su na temeljima istraživanja Dejana Medakovića trasirali nove puteve tumačenja i prezentacije srpske umetnosti barokne epohe.

Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture : prvih 70 godina

U monografiji „Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture - prvih 70 godina“ više od 70 godina uspešnog i plodnog rada Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture na zaštiti i obnovi kulturnog nasleđa u Vojvodini i regionu predstavljeno je na 411 strana sa preko 580 fotografija i drugih priloga. Autori teksta su Katarina Dobrić, istoričarka umetnosti i Miroslav Stajić, novinar, urednik je Zoran Vapa. Kroz osnovni tekst po decenijama, uz izdvojene značajne tematske celine i zanimljivosti sa opisom ilustracija, teku podaci o kompleksnom konzervatorskom poslu, od istraživanja i valorizacije, preko konzervatorskih radova do popularizacije i prezentacije kulturnog nasleđa.

U periodu od 1947. do 1951. godine doneta su prva 262 rešenja o zaštiti kojima je obuhvaćeno preko 2.500 predmeta. Među prvim utvrđenim spomenicima kulture su, između ostalih, romanska bazilika Arača, manastir Bođani, fruškogorski manastiri, tvrđave u Vršcu i Petrovaradinu, Obedska bara i Deliblatska peščara, ikonostasi Uspenske i Almaške crkve u Novom Sadu, slika Đure Jakšića „Ustanak Crnogoraca“, rukopis operete „Knez Ivo od Semberije“ kompozitora Isidora Bajića...

Otkrivanje Hilandara

U kakvom istorijskom trenutku našega naroda stižu nas veliki vekovi ovog manastira? Opravdano se možemo pitati, kakve duhovne poruke smo kadri da iščitamo upravo danas, kada smo prinuđeni da preispitamo svoje postojanje u ovom sukobljivom svetu čije posledice snosimo sa tako mnogo ličnog i opšteg bola? Jer, celo naše nacionalno biće teško je ranjeno, ispresecana je njegova celovitost, oslabljena je biološka snaga, a nerešena pitanja koja odlažu i koče naše smirivanje prete novim nesrećama. U takvom neredu koji podstiče i umnožava tzv. „međunarodna pravda” i sama sazdana na sumnjivim osnovama, treba se okrenuti ne prema obmanama ovog verolomnog trenutka, već prema onim vrednostima koje je proveravalo vreme, a manastir Hilandar je o njihovoj uzvišenosti svedočio punih osam vekova.

Iako je proslava osam vekova manastira Hilandara doista upečatljivo dokazala da je tematika vezana za ovo viševekovno duhovno središte srpskog naroda gotovo neiscrpna, smatrao sam korisnim i svojom obavezom da i sam priložim svoj skromni doprinos odazivajući se pozivu Odbora za obeležavanje ovog jubileja koji je i podstakao temu vezanu za šire nazvani naučni problem: „Otkriće Hilandara”. Upravo ova tema čini i okosnicu ove moje knjige. U njoj sam sabrao i neke druge ranije objavljene radove kao svedočanstvo mojih neprekidnih nastojanja da i sam doprinesem trajnoj obavezi naše nauke oko proučavanja ovog manastira čija je vekovna uloga nemerljiva u oblikovanju srpske duhovnosti. Ako sam u tome imalo uspeo, smatraću da sam ispunio svoj zadatak. Ovakva nada me je podstakla i ohrabrila da ovako sadržajno sklopljenu knjigu predam oceni naše javnosti.

SPOMENICA Eparhije osečkopoljske i baranjske: 1991-2016

Eparhija osečkopoljska i baranjska u saradnji sa Pokrajinskim zavodom za zaštitu spomenika kulture – Petrovaradin izdala je delo „Spomenica Eparhije osečkopoljske i baranjske 1991-2016“, koje je nastalo s namerom da se ne zaboravi istorija Srba i Srpske pravoslavne crkve na tim prostorima, uz osvrt na važne događaje i promene u pomenutom periodu.

Po blagoslovu tadašnjeg episkopa osečkopoljskog i baranjskog Lukijana, koji je tokom svog višedecenijskog delovanja dao veliki doprinos u očuvanju pravoslavlja, krajem 2015. godine započet je rad na pripremi Spomenice povodom 25-ogodišnjice Eparhije.

Dejan Radovanović, istoričar umetnosti i Nedeljko Marković, fotograf, zajedno sa sveštenstvom Eparhije, autori su ovog obimnog dela koje nam kroz nekoliko poglavlja daje prikaz stanja svih crkvenih zdanja podignutih na prostorima Baranjskog, Borovskog, Vukovarskog i Osiječkog namesništva.

Katarina Dobrić, istoričarka umetnosti, Ibro Sakić, lektor i Ljubomir Maksimov, dizajner uradili su pripremu i realizaciju ovog reprezentativnog izdanja.